दुःखीहरूका थप दुःखहरू

हाम्रो नेपाल र्घार्रर्घर्ुरको देश हो । राजनीति र्घार्रर्घर्ुर, अर्थनीति र्घार्रर्घर्ुर, संस्कृति र्घार्रर्घर्ुर, इतिहास र्घार्रर्घर्ुर, साहित्य र्घार्रर्घर्ुर, कामकला र्घार्रर्घर्ुर- बस्, मुलुक आजसम्म र्घार्रर्घर्ुरको शृङखलामा चलेको छ । समाजशास्त्रका स्थापित सिद्धान्तहरूको तुलोमा नेपाली समाजलाई तौलिन सकि“दैन । तौलिनलाई र्घार्रर्घर्ुर सिद्धान्तको शरण पर्नुपर्छ । र्घार्रर्घर्ुरको हाहा होहोमा संविधानसभाको चुनाव हुने लक्षण देखियो । अर्थात् चुनाव हुने सम्भावनाको प्रतिशत उनन्चासबाट बढेर अब एकाउन्न पुग्यो ।
चुनाव हुने सम्भावना बढ्नु के थियो, कतिपय दुःखीहरूका थाप्लामा दुःखको भार थपियो । बरा यी दुःखी राजावादीहरू हुन् । हिजोसम्म यिनलाई खुदो परेको थियो । यी आदिम मानवहरू सामाजिक कलह, अभाव, अराजकता, भय, विध्वंस र आतङ्कको भुमरीमा आफ्नो जनमारा भविष्य सुरक्षित गर्न आतुर थिए । यी आन्दोलनमा घुस्थे र बम पड्काउ“थे । यी आन्दोलनकारीहरूका मथिङ्गलमा पस्थे र भित्रभित्रै कचिङ्गलको खेती गर्थे । भौतिक विनाश, जातीय दङ्गा, साम्प्रदायिक दर्ुभाव र अत्यासकारी अन्योलको सिर्जना गर्नु यिनको प्रिय दिनचर्या थियो । एकाएक चुनाव हुने छनक देखियो र यिनका यी यावत् सश्त्रास्त्रहरू निस्तेज भए । र यी विचराहरूको दुःखको बढुवा भयो ।
र्घार्रर्घर्ुरको शैलीमा मधेसी नेताहरू र लाठे तीन दलको मिलापत्र भयो । यो मिलापत्र तातो पि“डालु भएर राजावादीहरूका घा“टीमा अड्कियो । न निल्न सजिलो, न ओकल्न सहज । सूबथा काजी मधेसको आगो देखाएर चुनाव वहिष्कारको डम्फु पिट्दै थिए । पशुपति राणा मधेसीहरूका आकाङ्क्षाको मौसमी प्रवक्ता भएर स्वा“गे उदारताको दमाहा ठोक्दै थिए । प्रकाशचन्द्र बाजे सिन्डिकेटको पुराण कथेर घुमाउरो पाराले राजतन्त्रको ओकालत गर्दै थिए । अनि काजी कमल थापा चाइने माथिकको सेवामा मण्डले र कुण्डले, त्रिशूलधारी र नागा बाबाहरूको फौज गठन गर्न तल्लिन थिए । तर जब परिस्थिति हठात् चुनावी दिशातर्फमोडियो, अलिबेर त यी सबैको होसहवास गुम भयो । चुनावको विरोध गरू“, शान्ति-प्रक्रिया बिथोलेको डरलाग्दो बात लाग्ने । चुनावलाई सकारू“, सामाजिक मानचित्रमा आफ्नो टेक्ने धरती, समात्ने हा“गो र अडेस लाग्ने फेद कतै नदेखिने । दुःखसागरमा दुःखीहरू घा“टीसम्म डुबे †
आखिरमा दुःखसागरमाझ परालको त्यान्द्रो समातेर यिनले लाचार स्वरमा चुनाव लड्ने कुरा झिके । लड्नु त लड्नु, कुन मुद्दाको ध्वजा उठाएर
लड्नु - दुःखिया नाथेको दुःख न हो, चुनाव लड्नलाई सढाउ राजतन्त्रको रक्षाबाहेक यीस“ग कुनै मुद्दा भएन । र जालझेलको उही काइते खेल खेल्ने दाउमा यिनले संवैधानिक राजतन्त्रको झुत्रो झण्डा थपक्क बोके ।
यसो सुन्दा संवैधानिक राजतन्त्रले दिने अर्थ बडो मुलायम प्रतीत हुन्छ । विलकुल हानिरहित । कुरा हो पनि । सच्चा संवैधानिक राजा संविधानले बनाइदिएको खोपामा चुपचाप बस्छ । जनताले दिएको भत्ता आनाकानी नगरिकन कुपुकुपु खान्छ । ऊ सत्ता मुठ्याउन जोरी खोज्दैन । सत्ताको ढुकुटी लुट्न ऊ लामा हात गर्दैन । उसो त जोरी खोज्न र लामा हात गर्न उसमा दम नै हु“दैन । नागरिकका हक हर्न ऊस“ग शासकीय अख्तियार हु“दैन । नत नागरिकको हत्या गर्न उसका हातमा बन्दुक नै हुन्छ । ऊ चार्डपर्व र उत्सवमा सलामी खान्छ । ऊ सुपर मार्केटमा किनमेल गर्न आफै“ जान्छ । यदाकदा ऊ टेम्पो पनि चढ्छ । पानी पर्दा ऊ छाता ओडेर फुटपाथमा लुसुलुसु हि“ड्छ । संवैधानिक राजाको छोरो मदिराले मातेर नागरिकका ज्यान पेल्दै गाडी कुदाउ“दैन । नत ऊ डिस्कोमा गएर निर्लज्जतासाथ नर्तकीहरूका स्तन नै र्स्पर्श गर्छ । वाह, कति राम्रो संवैधानिक राजतन्त्र †
यो युरोपका कतिपय मुलुकमा निरंकुश राजतन्त्रको निस्तेज छायाका रूपमा शेष रहेको संवैधानिक राजतन्त्रको विम्ब हो । त्यहा“का राजा वास्तवमा राजा नै होइनन्, फगत राजाका कार्टर्ुहुन् । यी बुख्या“चा राजा सयौ“ वर्षो सत्ता-सङ्र्घष्ामा जनतास“ग हारेर बा“की रहेका केवल राजारूपी मैनका पुतली हुन् । लामो र कठोर सङ्र्घष्ाको क्रममा नागरिकहरूले निरंकुश राजाहरूका दाह्रा-नङ्ग्रा उखेले । र तिनको लोभी र विलासी चित्तवृत्तिमा आगो झोसिदिए । त्यो आगोमा जलेर म श्रेष्ठ, म महान, म भगवानको औतार, म संविधानभन्दा माथि, म निर्विकल्प, म प्रश्नातीत भन्ने खालका तिनको दम्भ, तिनको हुङ्कार र तिनको शेखी सबै खरानी भयो । र आखिरमा यस धरतीमा कुनै बेला राजा भन्ने जीव पनि थियो भनी
देखाउन युरोपमा मर्ूर्तिवत् राजा बा“की राखिएको छ ।
अनि हाम्रोमा - राजा ज्ञानेन्द्रलाई त्यसरी दम्भ, हुङ्कार, शेखी, तामसीपन, क्रूरता र लोभबाट मुक्त गर्न कम्तीमा पनि तीन सय वर्षलाग्छ । यो संस्कार परिवर्तन वा रूपान्तरणको कुरा हो । वागी नागरिकहरूले लामो समयसम्म ङ्याकेर, पछारेर, लतारेर, गिज्याएर र ठोकेर साइजमा ल्याएपछि मात्र निरंकुश राजा संवैधानिक राजामा फेरिन्छ । रूपान्तरणको यो लामो र कष्टकर प्रक्रियामा राजा कि फा“सी चढ्छ कि संवैधानिक नाउ“को सादा नागरिकमा फेरिन्छ । सूबथा काजी, पशुपति राजा, प्रकाशचन्द्र बाजे र कमल भैयाले जप्ने गरेको संवैधानिक राजा कस्तो हो - यी चारैजना पढे-लेखेका मनुवा हुन् । विश्वको इतिहासमा राजतन्त्रको उत्थान, पतन वा रूपान्तरणको कथा त यिनले पढेकै होलान् । तर पढेर खोइ यिनले बुझेका - निरंकुश चरित्र र संस्कार सग्लै र सिङ्गै भएको राजामा संवैधानिक राजा देख्न रहर गर्ने यिनका आ“खामा पूरै फुलो परेको त नहोला नै †
निरंकुश राजतन्त्रको अगस्ती सु“डले रगत चुस्दा कस्तो अनुभव हुन्छ, महापञ्च, मिनी पञ्च, मण्डले र कुण्डलेहरूलाई थाहा छैन । बरु यिनलाई चुसाइको अङ्शभागको स्वाद थाहा छ । दमनकारी राजतन्त्रले व्रि्रोही नागरिकलाई सङ्गीनले रोप्दा वा एकलासे फौजी ब्यारेकमा किस्ता-किस्ता गरी मार्दाको पीडा कस्तो हुन्छ, यिनलाई त्यो पनि थाहा छैन । बरु यिनलाई त आफ्ना ख्वामित्का त्यस्ता कर्मबाट प्राप्त हुने आनन्दको अनुभूति होला । त्यसैले निहित स्वार्थवश, जर्ीण्ा संस्कारवश र मूढ अज्ञानतावश यिनले निरंकुश राजतन्त्रलाई संवैधानिक आवरणभित्र जोगाउन रहर गर्नु अचम्म होइन । तर निरंकुश राजतन्त्रलाई शिरमा बोकेर चुनावमा जा“दा यिनको रहरको रामधुलाइ पो होला कि भन्ने मलाई ठूलो डर छ । बरा विचरा हद अभागी दुःखीहरू †
तर यी दुःखीहरूमध्ये महादुःखी अरू नै दर्ुइजना छन् । एक महादुःखीको बास समुद्रपारि आङ्ल प्रदेशमा छ । अर्का महादुःखीको बास छ, समुद्रवारि महेन्द्रीय मानसिक प्रदेशमा । पारिका महादुःखीको छद्म नाम मनुज चौधरी हो । वारिका महादुःखीको सक्कली नाम हो सुधीन्द्र शर्मा । पारिका महादुःखीले एक साप्ताहिक पत्रिकाको स्तम्भमा निरंकुश राजतन्त्रलाई घ्याप्प का“ध थापेका छन् । वारिका महादुःखी जनमत र्सर्वेक्षणको विश्लेषण गरेको अभिनय गर्छन् र बडो उदार दिलले राजतन्त्रलाई लगभग पचास प्रतिशत मत ट्याक्क भाग लगाइदिन्छन् । पारिका महादुःखी राजतन्त्रको निषेधका अभियन्ताहरूका नाउ“मा दुदर्ुइ हप्तामा डोजका डोज अर्ती
र धम्की जारी गर्छन् ।
वारिका महादुःखी वैज्ञानिक विश्लेषणविधिको धक्कु लगाउ“दै जागेका नागरिकहरूलाई सरासर ढा“ट्छन् ।
यी दुबै महादुःखी पुस्तक पढेका र संसार देखेका मानव हुन् । एकजनाको नाउ“ अगाडि त डाक्टरीको सिउर पनि गा“सिएको छ क्यारे । यी दर्ुइ विद्वानले कुन राजालाई संवैधानिक आसनमा राख्न यत्रो जिद्दी गरेका हुन्, यसो गमेर ल्याउ“दा मलाई अचम्म लाग्छ । जो भएका राजा र तिनका छोरास“ग सामाजिक अनुहार छैनन् । फादर किङ र सन किङको रहर नपुगी बेबी किङलाई सिंहासनमा राख्न रीति र विधिले दि“दैन । अनि - पारि र वारिका महादुःखीद्वय † हजुरहरूको इच्छा मुताविकको नरम, उदार र ज्ञानी राजा कुन कालिगढले, कुन धातुले कुन कारखानामा उत्पादन गरिदिने हो - कि युरोपतिरबाट आयातै पो गर्ने हो कि -
बरा विचरा पारि-वारिका राजावादीहरूका अकथनीय दुःखहरू †


साभार:
बेलाको बोली
खगेन्द्र संग्रौला
कान्तिपुर दैनिक
२०६४ साल फाल्गुण २३ गते, बिहिबार

बसन्त आउँदैमा हरियाली आउँदैन

प्रबासमा नौलो भएको समय
बसन्त बाहार ल्याउने मौसम नहुँदा
प्राप्तिको दिनको उल्लासनै कहा रहन्छ र
दुर कतै भएकी प्रेयसीको यादमा तड्पिँदा
बसन्त पनि त फिक्का हुन्छ
कसरी आउँछ हरियाली
जब मुजुरा नै पलाउँदैन भने
कसरी फुल्छ फुल
जब प्रेमको पराग नै उडेर हराउँछ हावामा भने
टाढा हुँदाको एक्लोपनमा
बिछोडिनु को पिडामा
केबल काँडा मात्र उम्रन्छ
सिरिङ्ग हुन्छ शरीर
पातहरु सबै झर्छन्
मनहरु ओइलाउँछन्
उमङ्ग को बतासनै छैन भने
आफ्नुपनको न्यानो नै छैन भने
कसरी उम्रन्छन् पातहरु
कसरी छाउन सक्छ र हरियाली